Refu Interim. Zottigheid als hefboom voor integratie

We werden enthousiast onthaald op Refu Interim door coördinator Farah Laporte voor een interview over hun werking. Refu Interim zoekt vrijwilligerswerk binnen de brede sociale en culturele sector voor mensen die nieuw in België zijn. 

Ontstaan tijdens de Gentse Feesten

Refu Interim is ontstaan vanuit de productie ‘Batahlan’ op de Gentse feesten gemaakt door CirQ zo’n 2,5 jaar geleden. Die productie ging over vluchtelingen. 10 dagen lang werd met een 100-tal vrijwilligers – nieuwkomers gewerkt. 200 nieuwkomers meldden zich aan, voor allerlei klussen die verband houden met een theaterproductie. 80 personen werden geselecteerd en onderverdeeld in werkploegen zoals de kookploeg, barploeg etc. Elke ploeg werd via workshops voorbereid. Het resultaat was een “war-zone”- inleefproductie waarin de bezoeker werd opgevangen door de vluchtelingen via de onthaalprocedure, de bezoeker aan de productie kon asiel aanvragen, en werd als nieuwkomer behandeld.

De productie genereerde een effect op het leven van de nieuwkomers: er werden over culturen heen vriendschappen gesmeed, de taalontwikkeling liep vlotter en sociale netwerken werden sneller gemaakt. Het vrijwilligerswerk zorgt voor goesting en motivatie, en die drive kan worden ingezet i.f.v. een verdere professionele carrière. Ook de medewerkers van CirQ kregen aandacht voor het belang van dagelijkse interactie met nieuwkomers. Het samenwerken zorgde voor erkenning, herkenning, en het zelf- en wederzijds vertrouwen groeide. 

Na de Gentse feesten was er het zwarte gat voor alle medewerkers van CirQ, maar ook voor de vluchtelingen, die hier op het bureau aankwamen met de melding: “Xavier, ik wil iets doen! Ik verveel mij thuis.” Iedereen wou meer.

De Gentse sociale en culturele organisaties zagen de meerwaarde en CirQ begon plots te fungeren als een soort uitzendkantoor voor de artistieke en organisatorische kwaliteiten en competenties waarover de nieuwkomers beschikken. Omdat dit niet de corebusiness van de artistieke vereniging CirQ is, zag Refu Interim het levenslicht. 

De mens achter de nieuwkomer

De nieuwkomers waarderen dat ze hier altijd kunnen binnenspringen. We luisteren naar hen als mens, niet naar welke papieren ze ontbreken. We bepamperen hen niet. Dat betekent ook: belangrijke zaken worden benoemd. Je wordt hier geconfronteerd met jezelf en je eigen kunnen en verantwoordelijkheden. Bij ons ben je geen papiertje, je bent een mens, met verantwoordelijkheden en ontwikkelingsruimte.

Zottigheid

Bij het binnenwandelen valt ons de bevlogen sfeer op, in het weliswaar gammele maar oergezellige pand. De positieve sfeer is reeds present, zichtbaar in het vele ongedwongen handwuiven en speels lachten van Farah naar alle passanten-medewerkers aanwezig op het terrein.

Hun slogan is ‘Zottigheid als hefboom voor integratie’. In alles wat we doen is er ruimte voor humor en absurditeit, vertelt Farah. Dit is de drijvende kracht, naast het ‘objectiverend’ werken met o.a. screeningsinstrumenten en vragenlijsten. Die instrumenten worden ingezet, maar enkel op een manier dat het tof is, en een meerwaarde creëert.

Bevlogen medewerkers

De medewerkers staat met beide voeten in de praktijk. De doelen worden doorleefd, je hoeft er niet elke dag aan herinnerd te worden. Medewerkers werken missie-gedreven. 

Er werken in CirQ maar twee halftijdse krachten, anderen werken freelance en er is veel vrijwilligerswerk. Er zijn ook twee mensen van het opvangcentrum, die in Refu Interim meewerken. Het is een organisatiekeuze. De organisatie is gebaseerd op vriendschappen. Alles draait om goesting. Er wordt gedreven en enthousiasmerend gewerkt!  Er is nog echt sprake van een familiecultuur. De medewerkers van Batahlan  en CirQ zijn één geworden. Het is een zootje ongeregeld maar je valt in alle geval nooit in slaap.

Farah volgt de projectdossiers en de bijhorende doelen op, collega’s doen het praktische uitvoerend werk en reiken ideeën voor activiteiten aan. Ook hier is de samenwerking gebaseerd op wederzijdse input. De geformuleerde doelen staan zo dicht bij de concrete praktijk, waardoor je ze iedere dag in- en uit- ademt.

Cultuur van intuïtief handelen

De “vrijbuiterige” huisstijl van Refu Interim, steeds met veel lef gebracht, en de surviverskills van de nieuwkomers ontmoeten elkaar. De cultuur is er één waarin intuïtief handelen centraal staat: er dient zich iets aan, we doen het gewoon en zien wel waar we komen. Dan wordt er gebeld, georganiseerd.

Lukt het niet, dan is het ook ok, dan is het minstens plezant geweest.

Weten jullie de vrijgevochten en ongedwongen sfeer na 2,5 jaar te behouden? Farah bevestigt, maar nuanceert. Refu Interim breidt uit. Andere steden nodigen hen uit: in Oostende is in 2018 een werking gestart, in Sint-Niklaas/Lokeren en Kortrijk zijn ze dit voorjaar gestart. Een flexibel plan werd hiervoor opgesteld. Farah, samen met een nieuw aangeworven kracht, schreef de methodieken uit. Nieuwkomers komen zich inschrijven voor een project. Afhankelijk van de reeds aanwezige en de gevraagde competenties organiseert men korte testmomenten. De testmethodiek in Oostende, Kortrijk en Sint-Niklaas bestaat uit de voorbereiding van een receptie voor de lokale partners. Alle werkpoules worden simultaan getest, en de nieuwkomers werken toe naar een concreet eindresultaat: dit werkt echt motiverend en het is nog leuk ook! De testen zien er elke dag anders uit. ‘s Avonds wordt beslist hoe de volgende dag wordt aangepakt. Refu Interim wil zichzelf niet in een methodisch keurslijf laten dwingen. Men zoekt naar een interessant evenwicht: voldoende openheid om in het moment te staan, maar toch op zoek gaan naar een beetje structuur. Refu Interim ontwikkelt nu ook een aanbod naar bedrijven. Vlerick ondersteunt hen in de methodiekontwikkeling.

(Nog) niet vast in een subsidiekader

Refu Interim is niet structureel gesubsidieerd en dit geeft vrijheden. CirQ ressorteert binnen het sociaal-artistiek werk en is niet subsidie-afhankelijk. CirQ heeft ondertussen heel veel acts in beheer die ontstaan zijn vanuit de Gentse feesten en die op de private markt verkoopbaar en mobiel zijn. Er wordt gewerkt op buurtfeesten, studiedagen, congressen, straattheater, ….. Via de inboeking van die acts overleeft CirQ en hiermee (op termijn) ook Refu Interim.

Nu wordt, voor het eerst, een project ingediend om structureel erkend en gesubsidieerd te worden binnen het sociaal-cultureel werk.

Rebels en positief

Refu Interim profileert zich als rebels tegen de heersende politiek of publieke opinie. En jullie zijn met een positief verhaal bezig. Is het rebelse verhaal ook een strategie, om effect te genereren, om zichtbaar te zijn?

Onze werkwijze past bij veel politieke strekkingen: voor de liberale opvattingen ligt de focus van ons werk op activering, Vlaamse partijen waarderen de wijze van het Nederlands leren door nieuwkomers en links benadrukt het aspect van solidariteit, kansen bieden en het geven van warmte en betrokkenheid. Refu Interim verbindt zich niet aan één strekking of gedachtengoed, ze staat voor haar project en een positief verhaal.

Tip aan andere organisaties

Onze tip aan andere organisaties is om te stoppen om een job te herleiden naar een ‘9 to 5’. Zeker in deze stiel werkt dit niet. Je kiest wanneer je werkt, in functie van het bereiken van je doelgroep en in functie van je eigen drive. Dat geeft veel vrijheid, maar dit betekent ook dat je veel werkt, ook in het weekend.

Fundamenteel is dat je als organisatie je medewerkers vertrouwen geeft. Laat hen gewoon doen en zeg ‘Beslis maar, doe maar’.

Auteur: Johan Tuerlinckx. Interviewer: Line Windey